Our Kids logo
Our Kids logo

Polskie szkoły Montessori

Polskie prywatne i niepubliczne szkoły Montessori pozwalają dzieciom uczyć się we własnym tempie


I. Co to jest Montessori

Montessori to rewolucyjna metoda edukacji, której podstawowym założeniem jest to, że dziecko ma naturalną chęć poznawania, najefektywniej uczy się w atmosferze wolności i swobody, a najlepsze efekty osiąga wtedy, gdy coś je pasjonuje i nikt w poznawaniu tego mu nie przeszkadza. Według twórcy tej metody, dr Marii Montessori, włoskiej psycholog, która prowadziła badania nad rozwojem dzieci i twórczo je wdrażała w życie, dziecko tworzy samo siebie, ale w ścisłej interakcji z otaczającym je środowiskiem. Chętnie podgląda inne dzieci, uczy się od nich, osiągając wręcz zdumiewające efekty. Zadaniem placówki oświatowej jest więc stworzenie takich warunków, by dziecko rozwijało się w sposób naturalny, zdobywając poszczególne umiejętności i wiedzę w tempie właściwym dla siebie, bez stresu i w sposób ciągły.

Montessoriańska placówka oświatowa jest pod względem warunków całkowicie odmienna od większości przedszkoli i szkół. Nie ma w niej tradycyjnych klas, ławek i nauczycieli – są natomiast sale z wyznaczonymi miejscami do pracy i mentorzy, którzy podążają za dzieckiem, ukierunkowują je, służą pomocą. Takie ustawienie klasy oraz relacji uczeń – nauczyciel wynika z przeświadczenia, że najlepszą pomocą, jaką w procesie nauki można zaoferować dziecku, jest dać mu swobodę w podejmowaniu decyzji co do wyboru przedmiotu, miejsca i czasu pracy, a także jej organizacji i sposobu wykonania. To pozwala dziecku na wykonywanie pracy na własną odpowiedzialność, przemyślenie własnych czynności, sprawdzenie siebie i wreszcie przeżywanie satysfakcji z dobrze wykonanego zadania oraz rozczarowań, w przypadku niepowodzenia.

W procesie edukacji dziecko nie jest pozostawione samo sobie – podąża za nim nauczyciel, który dba o odkrywanie jego indywidualnych pasji i pomaga w ich rozwijaniu. Dziecko zawsze też może liczyć na wsparcie ze strony bardziej doświadczonych koleżanek i kolegów. W szkole montessoriańskiej klasy są wielorocznikowe – co oznacza, że nie ma w nich podziału na klasy odpowiadające dacie urodzenia dziecka jak w tradycyjnej szkole. Zgodnie bowiem z filozofią Marii Montessori, dzieci, przebywając w środowisku dzieci w różnym wieku, są bardziej zmotywowane, uczą się szybciej, chociaż każde w swoim tempie. Zasadą jest, że dziecko zajmuje się daną pracą tak długo, jak długo tego pragnie i jak długo jest to konieczne.

W klasie montessoriańskiej dzieci pracują samodzielnie lub w małych grupach. W tym samym czasie mogą zajmować się różnymi pracami, zaspokajając własne zainteresowania i rozwijając umiejętności. Nie oznacza to, że w klasach panuje chaos, a każdy uczeń robi, co mu się rzewnie podoba. Wprost przeciwnie, w klasach panuje cisza. Czas nauki (tzw. pracy własnej dziecka) i odpoczynku są ściśle określone, tematy zajęć pogrupowane, a dzieci pracują pod opieką nauczyciela. Uczniowie, będąc na różnym poziomie zaawansowania, płynnie przechodzą z jednego zadania do drugiego, szybko osiągając wysoki poziom wiedzy w zakresach, które są dla nich interesujące. W przypadku, kiedy sobie z danym zadaniem nie radzą, mogą mu poświęcić tyle czasu, ile potrzebują, bo w montessoriańskiej szkole nikt nikogo nie pogania - dziecko ma prawo wyboru przedmiotu pracy zgodnie z aktualnym stanem swojej wiedzy, umiejętnościami i zainteresowaniami. Postulat ten ma jednak pewne ograniczenia, wynikające z konieczności realizacji programu nauczania, wyznaczonego przez władze oświatowe.

Wzorcowa organizacja procesu wychowania w klasach Montessori wygląda następująco:

Taki dobór wiekowy ułatwia indywidualizację procesu nauczania, motywuje zwłaszcza młodsze dzieci do uczenia się oraz wzmaga efektywność uczenia się, sprzyjając szybszemu uspołecznianiu się dzieci.

Polska rzeczywistość oświatowa nieco modyfikuje ten model. W większości krajowych przedszkoli i przedszkoli Montessori występują odchylenia w rozpiętości rocznikowej i to zarówno, gdy chodzi o granice wiekowe poszczególnych poziomów, jak i liczbę roczników na danym poziomie (czasami są dwa, a niekiedy tylko jeden, np. z „zerówką” lub klasą VI). Generalnie jest to jednak układ poziomów trzyrocznikowych: przedszkole (3-5 lat) oraz klasy I-III i IV-VI. Większość polskich szkół Montessori prowadzi również żłobki (od 1,5 roku życia do 2,5 lat), a niektóre z nich gimnazja, a nawet licea (tych jednak jest obecnie w kraju zaledwie kilka). Gimnazja są, ze względu na wprowadzaną obecnie reformę systemu edukacji, wygaszane. Ich miejsce zajmie ośmioklasowa szkoła podstawowa oraz cztero- lub pięcioletnia szkoła ponadpodstawowa. Należy się zatem spodziewać, że w roku szkolnym 2018/2019 w szkołach podstawowych pojawi się kolejny IV poziom, który obejmie dzieci z klas VI-VIII, a więc w wieku 13-15 lat.

Zdecydowana większość szkół Montessori w Polsce to szkoły niepubliczne działające na prawach szkół publicznych, chociaż zdarzają się również szkoły publiczne, które stosują metodę Montessori. Oznacza to, że niemożliwe jest całkowite spełnienie kolejnego postulatu Marii Montessori dotyczącego rezygnacji z tradycyjnego systemu oceniania osiągnięć ucznia na koniec roku, w postaci świadectwa z ocenami i promocji z klasy do klasy. Szkoły Montessorii – czy szkoły prywatne, czy społeczne, nie mówiąc już o publicznych - działają w ramach systemu edukacji i muszą w pełni realizować ustaloną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej podstawę programową. W związku z tym, na koniec każdego roku szkolnego uczeń musi dostać wymagane prawem świadectwo, odpowiadające jego rocznikowi i klasie w szkole publicznej, bez względu na to, w jakiej klasie montessoriańskiej się znajduje. Równolegle jednak dzieci otrzymują świadectwa opisowe, zgodne z filozofią Montessori.

Pozostałe wartości montessoriańskiej szkoły są niezmienne - nie motywuje się uczniów tradycyjnym systemem nagród i kar, nie ma też w nich miejsca na konkurencję i współzawodnictwo, ponieważ dzieci wychowywane są w atmosferze przyjaźni i koleżeństwa. Uczniowie są współtwórcami i współorganizatorami swojej klasy i szkoły.

W klasach Montessori panuje wzorowy ład i porządek – wszystkie przedmioty mają stałe miejsce, ponieważ na tej podstawie dziecko buduje własny porządek wewnętrzny. Porządek uczy też dzieci zaufania do otoczenia i współpracy z nim. Wyposażenie klasy również nie jest przypadkowe - materiały dydaktyczne (tzw. pomoce rozwojowe) są dobrane tak, by zapewniać przechodzenie od materiału łatwego, konkretnego do kwestii trudniejszych, abstrakcyjnych, budząc przy tym ciekawość i wyzwalając różne formy aktywności dziecka. Według Marii Montessori w klasach powinny znajdować się również autentyczne umywalki, lodówki, kuchenki, przybory do sprzątania, a nawet narzędzia do pracy w ogrodzie - wszystkiego po jednym egzemplarzu, ponieważ to uczy dzieci cierpliwości i szacunku dla innych.

Powyższe zasady dotyczą również placówek przedszkolnych, których w Polsce jest stosunkowo najwięcej. W ich przypadku nie ma jednak problemu ze świadectwami.

II Cechy charakterystyczne szkół montessoriańskich:

III Korzyści z edukacji Montessori

Naukowe:

Kuźnia talentów:

Wczesne skoncentrowanie się na rozwijaniu zainteresowań dziecka może prowadzić do pozytywnego nastawienia do nauki oraz osiągnięcia wysokiego poziomu wiedzy i umiejętności, a w przyszłości nawet do poszukiwań naukowych.

Elastyczna nauka:

Proces uczenia się jest elastyczny. Oznacza to, że zainteresowani uczniowie mogą szybciej poruszać się w ramach programu, stawiać czoła wyzwaniom i mocno angażować się w ich wykonanie. Uczniowie, którzy potrzebują więcej czasu, mogą uczyć się wolniej, unikając przy tym krytyki i frustracji.

Praktyczne uczenie się:

Skupienie się na praktycznym kształceniu, zwłaszcza w niższych klasach, prowadzi do bardziej efektywnej nauki. Zwiększa dyscyplinę pracy, koncentrację i zaangażowanie ucznia w proces kształcenia.

Nauka uczeń-uczeń:

Starsi uczniowie uczą i wspierają młodszych. To sprzyja szybszemu poznaniu treści kształcenia i przyśpiesza procesy uczenia się.

Zwiększona koncentracja:

Ostatnie badania w dziedzinie neurologii (Lillard, 2005) potwierdzają obserwację Marii Montessori, że nieprzerwane okresy pracy mogą zwiększyć uwagę dziecka, jego koncentrację i dyscyplinę pracy. W przyszłości może to mieć dla nich ogromne znaczenie.

Zamiłowanie do nauki:

Dzieci mają dużą swobodę wyboru tematu pracy i sposobu jego realizacji. W większości przypadków prowadzi to do nawyku uczenia się, zarówno w szkole, jak i poza nią.

Społeczne

Umiejętności społeczne:

Struktura klasy i wskazówki nauczyciela pozwalają uczniom rozwijać kluczowe umiejętności społeczne. Obejmują one komunikację, szacunek, współpracę i wymianę wiedzy i doświadczeń. Takie umiejętności są modelowane i wzmacniane przez nauczyciela i starsze dzieci w klasie.

Niezależność i odpowiedzialność:

Uczniowie uczą się od początku edukacji, aby dbać o klasę, szkołę i jej otoczenie. Nabywają przy tym umiejętności praktyczne, takie jak gotowanie, sprzątanie, majsterkowanie, prace w ogrodzie. Kształtuje to ich samodzielność, niezależność, zaufanie do otaczającego je środowiska oraz odpowiedzialność za nie.

Edukacja moralna:

Uczniowie są wychowywani i kształtowani zarówno przez nauczyciela (lekcje i wskazówki) jak i rówieśników (interakcje i modelowanie). Wzmacniane są postawy koleżeńskie i wspierające. Konsekwencją poszanowania wolności dziecka jest uczenie go szacunku i miłości do innych osób oraz otaczającego go świata i pracy na rzecz społeczeństwa.

IV Szybkie podsumowanie metody Montessori

Palcówki Montessori stanowią unikalną alternatywę dla tradycyjnych szkół i przedszkoli. Postępowe podejście do edukacji dzieci, wprowadzone przez dr Marię Montessori, jest stosowane w tysiącach szkół na całym świecie.

Szkoły Montessori skupiają się na dziecku. Nie mają z góry zaplanowanego i skonkretyzowanego programu nauczania - jest on elastyczny i na bieżąco dostosowywany do potrzeb i zainteresowań dzieci we wszystkich obszarach nauczania. W Polsce realizują jednocześnie podstawę programową wyznaczoną przez MEN.

Nauczyciele rozwijają naturalną chęć uczenia się dziecka. Podążając za dzieckiem, ukierunkowując je i wspierając, pozwalają na jego swobodny rozwój, który skutkuje u niego wzrostem zaufania do swoich umiejętności i poczuciem własnej wartości.

Nauka jest zdecentralizowana. Nauczyciele rzadko wykładają, a dzieci wykonują dużo prac samodzielnych, głównie we własnym tempie. Pracując indywidualnie lub w małych grupach, często wykonują prace, które je interesują i stymulują.

Szkoła Montessori w edukacji młodszych dzieci wykorzystuje przede wszystkim konkretne i praktyczne metody nauczania. W klasach wyższych wykorzystywanie abstrakcyjnego myślenia staje się dominujące.

Klasy różnią się od tych tradycyjnych „z ławkami”. Klasyczne szkoły charakteryzują się wyraźnym dystansem dzielącym nauczyciela od ucznia, dużymi klasami i mniejszą liczbą klas specjalistycznych. Tego nie ma w montessoriańskiej szkole – nauczyciel jest mentorem, który działa zgodnie z zasadą „pomóż mi to zrobić samodzielnie”, klasy są mniej liczne, a zajęcia specjalistyczne wynikają z zainteresowań dzieci.>

Edukacja Montessori jest wyzwaniem, promuje niezależność, koncentrację i dyscyplinę. Jej dostosowane podejście do nauki jest optymalne dla wielu uczniów, zwłaszcza tych, którzy są silnie zmotywowani, lubią samodzielnie pracować i wyznaczać sobie cele.

Opis Szkoły:


The British School

  • Warsaw, Poland
  • Grades: Preschool/Kindergarten (2.5 years) to Grade 12
  • Day school (Coed)

The Canadian School of Warsaw

  • Warszawa, Poland
  • Grades: Preschool/Kindergarten (2.5 years) to Grade 8
  • Day school (Coed)

Monnet International School

  • Warszawa, Canada
  • Grades: Preschool/Kindergarten (24 months) to Grade 12
  • Day school (Coed)