Powrót do szkoły bez stresu – jak przygotować dziecko

Spis treści:

1. Zacznij przygotowania odpowiednio wcześnie
2. Rozmawiaj o emocjach, nie tylko o szkole
3. Zadbaj o odpowiednią przestrzeń
4. Wspólnie skompletujcie wyprawkę
5. Ogranicz ekrany i zadbaj o sen
6. Nie walcz o każdą drobnostkę – postaw na współpracę

Ale przygotowanie dziecka do szkoły nie zaczyna się od kupienia zeszytów i plecaka. Równie ważne – a często nawet ważniejsze – jest zadbanie o codzienną rutynę, emocje i poczucie bezpieczeństwa. Oto, jak krok po kroku przygotować dziecko do powrotu do szkoły po wakacjach.

Dlaczego powrót do szkoły może być trudny?

My, dorośli, często oczekujemy od dzieci niemal wojskowej dyscypliny – wstania razem z budzikiem, szybkiego zjedzenia śniadania i sprawnego wyjścia z domu. Ale rzeczywistość bywa brutalna. Na pewno każdy rodzic niejednokrotnie wołał jako dziecko – „jeszcze pięć minut!”. I teraz kiedy role się odwróciły, niełatwo jest utrzymać nerwy na wodzy, szczególnie, kiedy grozi nam kolejne spóźnienie w pracy.

Dlaczego dzieciom, a szczególnie młodzieży tak trudno jest wstać rano do szkoły po wakacjach? I dlaczego pierwszy dzień szkoły często bywa tak trudny? Powodów jest wiele:

rozregulowany rytm okołodobowy (w wakacje dzieci i młodzież mają większą swobodę i nie muszą trzymać się ściśle ustalonego grafiku);
powrót do rutyny dnia z napiętym planem zajęć;
przeskok poznawczy – wejście w nowy rok szkolny oznacza zwiększony wysiłek intelektualny, do którego mózg musi stopniowo się przyzwyczaić;
czasami mogą to być również trudne relacje w szkole z rówieśnikami, nauczycielami, które wiążą się z dodatkowym stresem;
niepewność przed nowym etapem, szczególnie kiedy jest to początek nauki w nowej szkole lub zmiana szkoły;
przebodźcowanie i zmęczenie emocjonalne – szkoła oznacza hałas szkolnych korytarzy, liczne interakcje społeczne i konieczność ciągłego skupienia. Dla wielu dzieci, zwłaszcza wysoko wrażliwych lub neuroróżnorodnych, jest to bardzo obciążające;
presja osiągnięć, wyników i presja rówieśnicza mogą obciążać dzieci emocjonalnie;
inne problemy i trudności, które dają o sobie znać bardziej w trakcie wymagającego roku szkolnego, np. problemy zdrowotne, problemy rodzinne.

Często czynniki te mogą się na siebie nakładać i nie zawsze łatwo jest je rozpoznać. Ale dobra wiadomość jest taka, że powrót do szkoły może być łatwiejszy i mniej obciążający psychicznie.

Jak przygotować dziecko do nowego roku szkolnego? 6 praktycznych kroków

1. Zacznij przygotowania odpowiednio wcześnie

Nie warto czekać do ostatniego weekendu sierpnia. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest stopniowe przygotowanie do nowego roku szkolnego na około dwa tygodnie przed rozpoczęciem zajęć.

To dobry moment, aby:

stopniowo przesuwać godzinę zasypiania i pobudki,
wrócić do regularnych posiłków,
ograniczyć czas spędzany przed ekranami, szczególnie wieczorem,
przypomnieć dziecku codzienną rutynę.

Nagłe przejście z wakacyjnego trybu na szkolny bywa trudne zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Stopniowe zmiany pomagają organizmowi łatwiej się zaadaptować. I chociaż idealnie byłoby utrzymać szkolne nawyki przez okres wakacyjny, to w praktyce nie zawsze jest to takie oczywiste.

2. Rozmawiaj o emocjach, nie tylko o szkole

Powrót do szkoły to nie tylko nowe podręczniki i plan lekcji. Dla wielu dzieci oznacza to także niepewność, nowe wyzwania czy obawy przed ocenianiem.
Specjaliści projektu MŁODE GŁOWY podkreślają, że najważniejsze jest stworzenie dziecku przestrzeni do swobodnej rozmowy o emocjach. Zamiast od razu szukać rozwiązań lub bagatelizować obawy, warto najpierw wysłuchać i zaakceptować to, co dziecko czuje. Jak przypominają autorzy materiałów, emocje nie są ani dobre, ani złe – są informacją o tym, czego w danym momencie potrzebujemy.

Pomocne mogą być proste pytania:

Co najbardziej cieszy Cię w powrocie do szkoły?
Jest coś, czego się obawiasz?
Jak myślisz, co mogłoby Ci pomóc poczuć się pewniej?

Warto przy tym powstrzymać się od komunikatów takich jak: „Nie przesadzaj”, „Nie ma się czego bać” czy „Inni mają gorzej”. Choć zwykle wynikają z dobrych intencji, mogą sprawić, że dziecko poczuje się niezrozumiane. Znacznie lepiej powiedzieć: „Rozumiem, że możesz się tym martwić. Porozmawiajmy o tym razem i zobaczmy, co możemy z tym zrobić.”

3. Zadbaj o odpowiednią przestrzeń

Jaki wpływa na naukę i dobrostan dziecka ma otoczenie? I dlaczego jest to tak ważne, aby ułatwić dziecku powrót do szkoły po wakacjach? Ponieważ uwaga jest zasobem ograniczonym. Według badań zespołu prof. Sabine Kastner z Princeton University, im więcej nieistotnych bodźców znajduje się w polu widzenia, tym więcej energii mózg poświęca na ich odfiltrowanie, przez co zostaje mniej zasobów na wykonanie właściwego zadania.

Badania pokazują, że nadmiar bodźców wizualnych może utrudniać dzieciom skupienie uwagi. W eksperymencie przeprowadzonym przez naukowców z Carnegie Mellon University dzieci uczące się w sali pełnej dekoracji częściej się rozpraszały i osiągały słabsze efekty nauki niż ich rówieśnicy uczący się w bardziej uporządkowanej przestrzeni.

I oczywiście nie chodzi o to, aby pokój dziecka wyglądał sterylnie jak katalog IKEA. Zdrowa organizacja miejsca do nauki pomaga zwiększyć dobre nawyki szkolne, poprawić dobrostan psychiczny i utrzymać koncentrację na odpowiednim poziomie.

4. Wspólnie skompletujcie wyprawkę

Wyprawka szkolna to jeden z ważniejszych elementów szkolnych. A zakupy szkolne nie muszą być jedynie obowiązkiem. Pozwól dziecku wybrać piórnik, zeszyty czy bidon – nawet niewielki wpływ na decyzje pomaga budować pozytywne nastawienie do nadchodzącego roku szkolnego. To także dobra okazja do rozmowy o nowych wyzwaniach i oczekiwaniach.

5. Ogranicz ekrany i zadbaj o sen

Sen u dzieci i nastolatków to dla wielu rodziców jeden z trudniejszych elementów wychowania — szczególnie latem, kiedy rutyna rozjeżdża się najbardziej. Czy wiecie, jak rodzice mogą pomóc dzieciom łagodnie wrócić do szkolnej rutyny, jeśli chodzi o sen? Zapytaliśmy o to Mateusza Majchrzaka certyfikowanego terapeutę poznawczo-behawioralnego specjalizującego się w bezsenności; popularyzatora wiedzy o śnie:

Najważniejszy jest (podobnie jak u dorosłych) wyregulowany rytm okołodobowy. Co to znaczy? Że nie pozwalamy dziecku biegać do 24.00, a potem wstawać o 10.00, tylko kładziemy je spać mniej więcej tak jak normalnie, np. 21.00, a ono wstaje rano ok. 7.00. Wiem brzmi kontrintuicyjnie i nudno – nie to przecież najczęściej widzimy na wakacjach. Sami z żoną najszybciej zabieramy się za usypianie naszych dzieci (wiek 4 i 8 lat) podczas gdy ich rówieśnicy biegają po hotelu lub siedzą na tabletach. No właśnie – smartfony i tablety. Nie sprzyjają one dobremu snu dzieci. I znowu, co widzimy jak rozejrzymy się po hotelu nad polskim morzem? Dzieciaki wgapione w telefony lub tablety. I niestety potwierdzają to statystyki – dzieci śpią MNIEJ i GORZEJ na wakacjach, ponieważ rodzice nie potrafią utrzymać im rutyny. Bo utrzymanie rutyny jest trudne – wymaga organizacji zajęć i wysiłku.

A co z nastolatkami? Dlaczego nastolatkom często trudno jest zasnąć wcześnie i obudzić się rano oraz jak rodzice mogą przygotować ich rytm dobowy do powrotu do szkoły?

Nastolatkowie mają przesunięty rytm okołodobowy w kierunku sów. Innymi słowy, później robią się senni. Nie jest to coś, co sobie wymyślają – możemy to zobaczyć po późniejszym wydzielaniu melatoniny w ich ciałach. A zatem oczekiwanie, że nastolatek wstanie o 6.00 rano jest słabym pomysłem (to tak jak my byśmy mieli wstać o 4.30 – no nie bylibyśmy miłymi ludźmi…). Okazuje się w ogóle, że jak opóźnimy godziny rozpoczęcia szkoły nastolatkom o 1h to od razu mają lepsze oceny i nastrój (warto wziąć to pod uwagę przy wyborze liceum…).

Podobnie nie ma co oczekiwać, że nastolatek pójdzie spać o 22.00. Sukcesem będzie już 23.30. A telefony? Przecież i tak ich będzie używał (podobnie jak my). Podam jednak dwa pomocne rozwiązania:

O wybranej godzinie, np. 23.15 wszyscy członkowie rodziny wkładają telefony do koszyczka w kuchni – odbiór rano (kupujemy zwykłe budziki). To przykład od mojej pacjentki – działał.

Tłumaczymy nastolatkowi, żeby chociaż przed snem nie scrollował czy nie pisał aktywnie z innymi, tylko sobie coś oglądał bardziej BIERNIE (np. serial czy podcast). Bo samo światło niebieskie z urządzeń nie jest problemem dla snu – to MIT.

I jeszcze jedna rzecz, którą warto wprowadzić: STAŁA PORA WSTAWANIA w weekend. Czyli jak nastolatek wstaje o 6.30 do szkoły, to nie chcemy, żeby w weekend spał do 12.00, bo doświadcza wtedy jet-lagu bez latania samolotem. A w poniedziałek znowu rano jest nie do życia. A więc sukcesem będzie jak obudzi się i wstanie w weekend o 9.00. Naszą rolą natomiast będzie wymyślenie razem z nim jakichś aktywności na rano, które były by dla NIEGO fajne. No łatwiej nam wstać rano na narty we Włoszech niż do pracy, prawda?

Można też przekonywać nastolatka, że sen jest ważny odwołując się do tego, co jest dla niego WAŻNE, np. argumentując, że ludzie wyspani są oceniani jako bardziej atrakcyjni (tak są takie badania). Albo, że sportowcy dbają o sen, bo wpływa na ich wyniki i regenerację. Czy, że podczas snu uczymy się różnych rzeczy (jeśli zależy mu na wynikach w szkole). Czy też, że żeby urosnąć na siłce trzeba spać, bo wtedy wydziela się sporo hormonu wzrostu.

6. Nie walcz o każdą drobnostkę – postaw na współpracę

Jeśli jesteś rodzicem dziecka na etapie wczesnoszkolnym i młodszego, zachęć dziecko do samodzielnego przygotowania ubrania na kolejny dzień, spakowania plecaka czy nakrycia do stołu. Takie drobne zadania rozwijają samodzielność i ułatwiają powrót do szkolnej rutyny.

U nastolatków bardziej sprawdzi się stawianie na niezależność. Nastolatki coraz silniej dążą do samodzielności, dlatego ciągłe przypominanie o obowiązkach czy kontrolowanie każdego kroku może wywoływać opór. Zamiast narzucać gotowe rozwiązania, warto zaprosić nastolatka do wspólnego zaplanowania powrotu do szkoły.

A jeśli masz w domu „mieszankę” pokoleniową, zachęć całą rodzinę do zaangażowania się we wspólne przygotowania i rozmowy o powrocie do szkoły.

Wielu dyrektorów szkół prywatnych i niepublicznych podkreśla, jak ważne jest budowanie autonomii i poczucia sprawczości u młodych ludzi. Nie tylko poprawia to samodzielność, ale i dobrostan dziecka.

Co się dzieje, kiedy oddamy dzieciom sprawczość? Jak podkreśla Marcin Szal z LAL, budowanie samodzielności wymaga przede wszystkim zaufania i przestrzeni do podejmowania własnych decyzji:

„Staramy się dużo dać takich przestrzeni, żeby naprawdę uczniowie zobaczyli, że im ufamy na starcie. Oczywiście to zaufanie czasami jest nadwyrężane, ale to potem staje się przedmiotem naszej rozmowy. Dialog i rozmowy, sprawczość i zaufanie to są jedne z rzeczy, które tworzą naszą społeczność i klimat codzienności.”

→ Zobacz, jak Liceum Artes Liberales buduje zaufanie i samodzielność uczniów — pełny wywiad z dyrektorami LAL, Marcinem Szalą i Jarosławem Szulskim znajdziesz na oficjalnym profilu szkoły Liceum Artes Liberales w Our Kids.

Podsumowanie

Adaptacja po wakacjach nigdy nie jest łatwa. Zarówno dla uczniów ich rodziców, a często nawet nauczycieli i całej kadry pedagogicznej. Poza codziennymi zdrowymi praktykami wspomagającymi szkolne życie dzieci i młodzieży ważne jest też środowisko szkolne. Powrót do szkoły po przerwie może być jeszcze łatwiejszy, jeśli dziecko trafi do szkoły, która odpowiada na jego potrzeby.

Jeśli szukasz szkoły prywatnej i niepublicznej dla swojego dziecka, sprawdź ich profile na naszej stronie.

Nowy rok szkolny łatwiej zacząć w dobrym miejscu — sprawdź szkoły na Our Kids.

Źródła:

Fundacja UNAWEZA, MŁODE GŁOWY wracają do szkoły. Poradnik dla rodziców i nauczycieli.
Fisher A. V., Godwin K. E., Seltman H., Visual Environment, Attention Allocation, and Learning in Young Children: When Too Much of a Good Thing May Be Bad, Psychological Science (2014).
Sabine Kastner, Neural mechanisms underlying attentional selection, Princeton University.

Osoby, które to czytały, również oglądały:

Warto przeczytać

Powrót do szkoły bez stresu. Jak przygotować dziecko emocjonalnie?

Jak przygotować dziecko do nowego roku szkolnego? 6 praktycznych kroków

Zajęcia i obozy

Dlaczego powrót do szkoły może być trudny?

Jak przygotować dziecko do nowego roku szkolnego? 6 praktycznych kroków

1. Zacznij przygotowania odpowiednio wcześnie

2. Rozmawiaj o emocjach, nie tylko o szkole

3. Zadbaj o odpowiednią przestrzeń

4. Wspólnie skompletujcie wyprawkę

5. Ogranicz ekrany i zadbaj o sen

6. Nie walcz o każdą drobnostkę – postaw na współpracę

Podsumowanie